راهنمای خرید سیم گیتار: انتخاب جنس، ضخامت و کشش مناسب

سیم ارزان‌ترین قطعه‌ی گیتار است، اما شاید بیشترین اثر را بر صدا و راحتی نواختن بگذارد. همان گیتار با سیم کهنه یا ضخامت نامناسب، صدایی خفه و نوازندگی سختی دارد و با سیم درست، زنده و خوش‌دست می‌شود. در این راهنما می‌گوییم هر نوع گیتار چه سیمی می‌خواهد، جنس و ضخامت سیم چه تأثیری دارد و برای سبک و سطح خودتان چه انتخاب کنید. اگر فقط می‌خواهید سیم‌ها را عوض کنید، مستقیم سراغ راهنمای قدم‌به‌قدم تعویض سیم گیتار بروید.

قانون اول: سیم باید با نوع گیتار جور باشد

گیتار کلاسیک برای سیم نایلونی ساخته شده و گیتار آکوستیک و الکتریک برای سیم فلزی. هرگز روی گیتار کلاسیک سیم فلزی نبندید: کشش سیم فلزی چند برابر بیشتر است و دسته و خرک گیتار کلاسیک برای آن طراحی نشده‌اند؛ نتیجه می‌تواند تاب برداشتن دسته یا کنده شدن خرک باشد. برعکس آن هم جواب نمی‌دهد، چون سیم نایلونی روی گیتار آکوستیک فلزی، کشش و صدای کافی ندارد. اگر هنوز تفاوت این گیتارها برایتان روشن نیست، راهنمای انواع گیتار را ببینید.

سیم گیتار الکتریک

پیکاپ گیتار الکتریک ارتعاش سیم را به‌صورت مغناطیسی می‌خواند، پس سیم باید از فلزی باشد که با آهنربا واکنش نشان دهد. رایج‌ترین انواع:

• فولاد با روکش نیکل (Nickel-Plated Steel): متداول‌ترین نوع؛ تعادل خوبی بین گرمی و وضوح دارد و برای بیشتر سبک‌ها مناسب است.
• نیکل خالص (Pure Nickel): صدای گرم‌تر و «وینتیج»، محبوب در بلوز و راک کلاسیک.
• استیل ضدزنگ (Stainless Steel): صدای روشن‌تر و برنده‌تر و مقاومت بیشتر در برابر خوردگی؛ کمی زبرتر زیر انگشت.

هر سه جنس را در سیم‌های فندر می‌بینید: Fender SuperSonic 150L با سیم‌پیچی نیکل خالص و صدای گرم و ملایم، Fender SuperSonic 350L از فولاد ضدزنگ با صدای تهاجمی‌تر برای سبک‌های سنگین، و Fender UltraCore 1250L با هسته‌ی فولاد پرکربن و روکش نیکل. نوع هسته هم در حس سیم اثر دارد: Fender Classic Core 255L به‌جای هسته‌ی شش‌ضلعی رایج، هسته‌ی گرد به سبک وینتیج دارد که از همان ابتدا حسی جاافتاده‌تر می‌دهد.

سیم‌های الکتریک معمولاً با ضخامت نازک‌ترین و کلفت‌ترین سیم نام‌گذاری می‌شوند؛ مثلاً ست ۴۲-۰۹ یعنی سیم اول ۰٫۰۰۹ اینچ و سیم ششم ۰٫۰۴۲ اینچ.

سیم گیتار آکوستیک

سیم‌های آکوستیک هسته‌ی فولادی دارند و سیم‌های بم با آلیاژ مس پیچیده می‌شوند. دو نوع اصلی:

• برنز ۸۰/۲۰: که در واقع آلیاژ مس و روی است؛ صدای روشن و درخشان دارد، اما این درخشش زودتر از بین می‌رود.
• فسفر برنز: صدای گرم‌تر و پرتر و عمر معمولاً بیشتر؛ انتخاب پیش‌فرض بسیاری از سازندگان گیتار آکوستیک.

برای مقایسه، Fender AuriSonic 70XL از برنز ۸۰/۲۰ با صدای شفاف و روشن است و Fender AuriSonic 60XL از فسفر برنز با صدای گرم‌تر و غنی‌تر؛ هر دو در گیج اکسترا لایت ۴۸-۱۰.

ضخامت سیم آکوستیک از ست‌های «اکسترا لایت» (حدود ۴۷-۱۰ یا ۴۸-۱۰) تا «مدیوم» (حدود ۵۶-۱۳) متغیر است. سیم ضخیم‌تر صدای بلندتر و بم پرتری دارد، اما فشار بیشتری به انگشت می‌آورد. برای بیشتر نوازنده‌ها ست «لایت» (حدود ۵۳-۱۲) یا «کاستوم لایت» (حدود ۵۲-۱۱) نقطه‌ی تعادل است. برای انتخاب خود گیتار، راهنمای خرید گیتار آکوستیک را بخوانید.

سیم گیتار کلاسیک

تا میانه‌ی قرن بیستم، سیم‌های گیتار کلاسیک از روده‌ی حیوانی (گات) ساخته می‌شد و پس از جنگ جهانی دوم، سیم نایلونی جای آن را گرفت؛ سیمی که پایدارتر، ارزان‌تر و کم‌حساس‌تر به رطوبت است. امروز یک ست سیم کلاسیک شامل سه سیم زیر (تریبل) و سه سیم بم است.

جنس سیم‌های زیر

• نایلون شفاف: رایج‌ترین نوع؛ صدای گرم و نرم.
• نایلون مشکی یا تیتانیومی: نسخه‌های رنگی نایلون با رنگ صدای کمی متفاوت؛ تیتانیومی معمولاً کمی روشن‌تر است.
• فلوئوروکربن (کربن): چگال‌تر از نایلون، پس برای همان نت نازک‌تر است؛ صدای روشن‌تر و پرحجم‌تری دارد و در بعضی گیتارها صدای کدر سیم سوم را بهتر می‌کند. به همین دلیل برخی نوازنده‌ها فقط سیم سوم را کربنی انتخاب می‌کنند.

سیم‌های بم معمولاً هسته‌ای از رشته‌های ریز نایلون دارند که با مفتول مس با روکش نقره پیچیده شده است.

کشش (Tension)

سیم‌های کلاسیک به جای شماره‌ی ضخامت، با کشش معرفی می‌شوند: کشش کم (Low/Light) نرم‌تر و راحت‌تر برای انگشت، کشش معمولی (Normal) و کشش زیاد (High/Hard) با صدای بلندتر و پاسخ سریع‌تر ولی سخت‌تر برای نواختن. هنرجویان معمولاً با کشش معمولی یا کم راحت‌ترند؛ کشش زیاد بیشتر برای نوازنده‌هایی است که حجم صدای بیشتری از ساز می‌خواهند.

دو نمونه از ست‌های کلاسیک: Fender 100C با سیم‌های زیر نایلون شفاف و سیم‌های بم با روکش نقره و انتهای گره‌ای (Tie End)، و Savarez Alliance Corum 500AJ با کشش بالا که سیم‌های زیر فلوئوروکربن Alliance را با سیم‌های بم Corum ترکیب می‌کند؛ برای صدایی شفاف و پاسخ سریع. سیم‌های این سازنده‌ی فرانسوی را در صفحه‌ی برند ساوارز ببینید.

ضخامت سیم الکتریک: کدام را انتخاب کنم؟

تغییر محسوس ضخامت (مثلاً از ۰۹ به ۱۱) کشش روی دسته را عوض می‌کند و ممکن است گیتار به تنظیم دوباره‌ی میله‌ی دسته (تراس راد)، ارتفاع سیم و گاهی شیار شیطانک نیاز پیدا کند. این کار را به تعمیرکار باتجربه بسپارید. کوک‌های پایین‌تر هم معمولاً سیم ضخیم‌تری می‌خواهند؛ درباره‌ی آن‌ها در کوک‌های جایگزین گیتار نوشته‌ایم.

سیم روکش‌دار یا معمولی؟

سیم‌های روکش‌دار (Coated) لایه‌ی نازک پلیمری دارند که جلوی نفوذ عرق و آلودگی را می‌گیرد، پس صدایشان دیرتر «می‌میرد». در عوض گران‌ترند و بعضی نوازنده‌ها حس و درخشش سیم بدون روکش را ترجیح می‌دهند. اگر دست‌هایتان زیاد عرق می‌کند یا گیتار را کم سیم عوض می‌کنید، سیم روکش‌داری مثل Fender Dura-Tone 860XL (فسفر برنز با پوشش Dura-Tone برای گیتار آکوستیک) انتخاب منطقی‌تری است.

پیشنهاد سریع برای شروع

• گیتار کلاسیک هنرجویی: نایلون با کشش معمولی یا کم.
• گیتار آکوستیک: فسفر برنز، ست لایت یا کاستوم لایت؛ اگر انگشت‌هایتان هنوز عادت نکرده، اکسترا لایت.
• گیتار الکتریک: فولاد با روکش نیکل، ست ۴۲-۰۹ یا ۴۶-۱۰.
• گیتار باس: موضوع جداگانه‌ای است؛ راهنمای انتخاب سیم گیتار باس را ببینید.

تفاوت برندها و سری‌های مختلف سیم بیشتر سلیقه‌ای است؛ پیشنهاد ما این است که چند جنس و ضخامت را امتحان کنید و یادداشت کنید کدام را بیشتر دوست داشتید. همه‌ی ست‌ها را در دسته‌ی سیم ساز ببینید.

کی سیم را عوض کنیم؟

عدد ثابتی وجود ندارد و به میزان نواختن، عرق دست و محیط بستگی دارد. نشانه‌ها مهم‌ترند: صدای کدر و بی‌درخشش، کوک نگه نداشتن، تیره یا زنگ‌زده شدن سیم و حس زبری زیر انگشت. پس از تعویض، سیم را با یک تیونر دقیق کوک کنید و انتظار داشته باشید سیم نو در یکی دو روز اول چند بار از کوک خارج شود. برای طولانی‌تر کردن عمر سیم، دست‌ها را پیش از نواختن بشویید و پس از آن سیم‌ها را با پارچه‌ی خشک پاک کنید؛ نکات بیشتر در راهنمای نگهداری گیتار آمده است.

پرسش‌های پرتکرار

سیم نازک‌تر برای مبتدی بهتر است؟

معمولاً بله. سیم نازک‌تر فشار کمتری به انگشت می‌آورد و هفته‌های اول را راحت‌تر می‌کند. بعدها اگر صدای پرتری خواستید، می‌توانید یک درجه ضخیم‌تر امتحان کنید.

سیم در بسته‌بندی هم کهنه می‌شود؟

در بسته‌بندی سالم و دور از رطوبت، سیم مدت زیادی سالم می‌ماند. بسیاری از برندها سیم را در بسته‌های ضدخوردگی عرضه می‌کنند؛ اما سیمی که در هوای مرطوب باز مانده باشد، ممکن است اکسید شود.

چرا سیم سوم گیتار کلاسیک صدای ضعیف‌تری دارد؟

سیم سوم ضخیم‌ترین سیم نایلونی بدون روکش است و در بسیاری از گیتارها صدای کدرتری از بقیه دارد. استفاده از سیم سوم کربنی یا تغییر برند سیم معمولاً این تفاوت را کمتر می‌کند.

سیم‌ها را به تفکیک در سیم گیتار الکتریک، سیم گیتار آکوستیک و سیم گیتار کلاسیک ببینید. خود گیتارها هم در گیتار کلاسیک، گیتار آکوستیک و گیتار الکتریک هستند.